Definisyon Pwezi: Posibilite ou Enposibilite?

Anvan nou eseye reflechi sou èske li posib pou nou defini "Pwezi" ou pa, mwen vle atire atansyon nou sou wòl yon definisyon; e pou ki rezon yo toujou eseye defini yon tèm, yon mo, yon konsèp, elatriye. Yon definisyon se yon diskou ki bay yon tèm, yon mo, yon konsèp nanm nan yon espas byen detèmine, li se tou yon diskou ki di, ki sa bagay sa a ye, ki sa li vle di, ki karakteristik li, ki lòt bagay ki sanble avè l, ki siyifikasyon bagay sa genyen. Definisyon an gen de pati ladann: youn pèmèt ou reprezante li, lòt la pèmèt ou itilize li. Pa egazanp, si nou di « TAB » mo a se youn, epi aspè "FIZIK" la se yon lòt », sa vle di, lè tou de marye nou vin genyen yon kò solid ki pèmèt mo a, tèm nan… entegre reyalite a. Kidonk, si nou ta di pa gen yon fason yo ka defini pwezi, nou lage pwezi tankou yon bagay ki poko menm egziste, paske youn nan pi gwo wòl definisyon an jwe, se pèmèt mo a, tèm nan egziste. Nan sans sa a, nou ka reprann refleksyon sa a yon lòt fason. Lè sa a, nou t ap di pwezi pa gen yon sèl jan yo defini li, paske chak jenerasyon, chak kouran, vini ak yon fason yo defini pwezi a. Si nou ta pran plizyè kouran, tankou Romantism, ki se yon kouran ki mete fen ak kouran Klasik la ( Kouran Louis XIV) ki te mete yon seri prensip pou moun ekri, tankou vè regilye, li te fè fòm powèm nan fiks, mete teyat nan ti soulye li, elatriye. Men anpil ekriven tankou « Rousseau, Diderot… » yo te gen tan kraze bagay sa a. Pou Romantis yo, ekriti dwe retounen sou valè fondamantal yo tankou : « santiman pèsonèl, endividi a, lanati ak tout sa ki antourel… ». Te vin gen lòt kouran tou, tankou : « Reyalism, Natiralism, Parnas, Senbolism, Sireyalism, Pwezi Modèn jounen jodi a, yo pale tou de Pòs-modèn ». Yon ti kout je sou ki kote mo pwezi a soti. Mo pwezi a soti nan yon mo Grèk ki se (poein) ki vle di kreye. Sa vle di, nan yon premye tan, yon powèt se yon kreyatè, yon moun k ap renouvle estetik ekspresyon li ki pa dwe menm bagay ak sa n ap viv chak jou a. Travay powèt la dwe soti depi sou fòm pou rive nan fon. Nan fòm powèt la dwe respekte pèspektiv ki la jounen jodi a, ou byen li ka vini ak yon lòt, men li pa ka retounen ak fòm ki pase depi lontan yo. Lè sa a, li pral tonbe nan sa yo rele" pwezi istorik" la. Nan sans sa a yo pap kapab kategorize powèt sa a, paske tan an pa fè bak. Men tou ou kapab retravay sa ki te la nan tan lontan an pou l ka tounen yon lòt bagay, pa egzanp jounen jodi a yon moun k ap ekri yon powèm ki ekri l konsa : « Cheri ou bèl tankou lakansyèl Cheri ou gou tankou yon twoubadou… » Powèm sa a bèl, men li pa gen pwezi ladann pou tan sa a, paske jounen jodi a, jenerasyon sa a, depase bagay sa yo pou li tonbe nan yon travay sou maryaj imaj, pou ekate tout diskou sou pratik chak jou yo. Si nou ta gade ti tèks sa a: « Lanmò son silans Se powèm nan ki pa ekri Dèyè do lajounen Yon rido tonbe … » ( E. Wesh) Rapidman nou santi diferans la. Kidonk, menm jan pou pent lan, se pa koulè yo ki fè tablo a, se konsa tou se pa mo yo ki fè genyen pwezi anndan yon powèm pou jenerasyon sa a, men se jan imaj yo antre youn nan lòt pou bay fòm ak sans ki pwòp ak chak powèt. Chak syèk, chak mouvman, chak kouran pote yon definisyon pou pwezi a, se sa yo rele nan literati "pèspektiv literè". Sa vle di, literati se yon pwolonjman listwa, sou tout wout li l ap ramase definisyon pou pwezi a. Anderson Dovilas Lengwis / Ekriven Atelye Pwezi Kreyòl